Các loại cát xây dựng và tiêu chuẩn cát xây dựng hiện nay

Cát xây dựng là một trong những vật liệu quan trọng và không thể thiếu trong ngành xây dựng. Tuy nhiên, không phải tất cả các loại cát xây dựng đều phù hợp cho mọi mục đích sử dụng. Việc lựa chọn đúng loại cát sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công trình và chi phí đầu tư. Trong bài viết này, Vạn An Group sẽ cùng bạn đọc tìm hiểu các loại cát xây dựng phổ biến và tiêu chuẩn của cát xây dựng hiện nay.

Tổng quan về cát xây dựng

Cát xây dựng là các hạt khoáng vật có kích thước nhỏ, chủ yếu là silic dioxide (SiO₂), với nguồn gốc tự nhiên từ sông, suối, biển hoặc mỏ đất, có độ cứng và khả năng chống phong hóa tốt. Kích thước của hạt cát thường nằm trong khoảng 0.05-1mm. Cụ thể, theo mô đun độ mịn của cát, kích thước của cát sẽ được chia thành 4 loại:

• Cát rất nhỏ: 0,7mm –  1mm
• Cát nhỏ: 1mm – 2mm
• Cát hạt vừa: 2mm – 2,5mm
• Cát hạt to: 2,5mm – 3,3mm

Cát xây dựng được sử dụng làm nền nhà hoặc làm vữa trộn cùng với vôi, xi măng xây tường, tô tường… Chúng có vai trò quan trọng quyết định tới chất lượng công trình, do đó cần lựa chọn loại cát sạch, phù hợp với từng điều kiện công trình và tiết kiệm tối đa chi phí, nhân công.

Hiện nay, tiêu chuẩn cát xây dựng Việt Nam mới nhất là TCVN 7570:2006 (Nguồn: Bộ khoa học và công nghệ) – Tiêu chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật với cốt liệu nhỏ và cốt liệu lớn, có có cấu trúc dùng để chế tạo bê tông và vữa thông thường. 

Các loại cát xây dựng phổ biến hiện nay

Dưới đây là các loại cát xây dựng được sử dụng phổ biến trong các công trình hiện nay:

Cát vàng

Đây là loại cát phổ biến với các công trình. Chúng được khai thác từ sông lên với màu vàng nguyên bản của nó. Cát vàng có kích thước cỡ hạt từ 1.5 – 3mm, có thể sử dụng trong nhiều hạng mục công trình khác nhau. Trong các công trình, cát vàng được sử dụng ở vị trí chịu lực hoặc dùng để đổ bê tông. Lưu ý, khi trát tường, không nên dùng cát vàng vì sẽ khiến tường xù xì, mất tính thẩm mỹ.

Cát vàng sử dụng làm bê tông cần đáp ứng các tiêu chuẩn như: hạt cát có kích thước từ 0,14 – 5mm, hạt tròn, đồng đều và có nguồn gốc rõ ràng, thành phần sạch, không được lẫn tạp chất vượt quá mức quy định. Hàm lượng các chất hữu cơ như bùn, đất sét trong cát bê tông mác 400 trở lên không được lớn hơn 1% khối lượng cát. Hàm lượng muối gốc sunphat, sunphit (SO3) trong cát không được vượt quá 1%, tính trên tổng khối lượng cát. 

Cát xây (cát đen)

Cát đen là loại cát có hạt màu sẫm, gần giống màu đen, được chia thành 2 loại là: cát đen loại to không lẫn tạp chất (sử dụng trong xây trát) và cát đen phù sa có lẫn tạp chất như phù sa, thực vật nhỏ, các tạp chất khác (sử dụng trong san lấp mặt bằng hay thi công làm nền). Cát đen thường được sử dụng nhiều trong việc xây nhà, tô trát hoặc san lấp mặt bằng.

Cát san lấp

Cát san lấp thực chất là loại cát đen mịn, nhưng loại cát này lại có cỡ hạt không đồng đều với nhau và thường lẫn nhiều tạp chất do không có công đoạn loại bỏ tạp chất, nên giá thành của loại cát này cũng khá rẻ.  Do kích thước hạt cát nhỏ thế nên sẽ khoảng trống giữa các hạt sẽ rất nhỏ từ đó tạo được kết cấu vững chắc cho công trình. 

Cát san lấp không có tiêu chuẩn khắt khe vì loại cát này được sử dụng chính vào việc san lấp nền móng, đảm bảo công trình không bị ảnh hưởng bởi địa chất xung quanh. Chính vì vậy, khi lựa chọn cát san lấp chỉ cần quan tâm đến tạp chất trong cát không vượt quá 20%.

Cát xây tô (cát trắng)

Cát xây tô là loại cát sạch, hạt mịn, thường được dùng để xây hoặc trát tường. Trong xây dựng, cát xây tô đòi hỏi phải có chất lượng tốt, pha trộn đúng tỷ lệ kỹ thuật và không được trộn lẫn đất sỏi cũng như các tạp chất khác. Tiêu chuẩn cát xây tô cụ thể như sau:

• Mô đun độ lớn của cát từ 0.7 đến 1,5 được sử dụng chế tạo vữa mác <= M5
• Mô đun độ lớn của cát từ 1,5 đến 2 được sử dụng chế tạo vữa mác M7,5.
• Cát dùng trong xây trát vữa không được lẫn quá 5% khối lượng các hạt có kích thước > 5mm.
• Màu sắc các thành phần trong cát (bao gồm tạp chất) không được phép thẫm hơn màu chuẩn.

Cát bê tông

Là loại cát có hạt màu vàng, kích thước hạt lớn rơi vào khoảng 2 – 3mm, được khai thác từ đất đai, khoáng sản tự nhiên và kết hợp cùng các thành phần cốt liệu để tạo thành cát bê tông. Cát bê tông không dùng cho việc xây tô vì kích thước hạt quá to so với quy định làm cho bề mặt tường không được láng mịn, ảnh hưởng đến thẩm mỹ của công trình. 

Tiêu chuẩn của cát bê tông: 

• Kích thước 2.0 – 3.3mm.
• Hàm lượng muối gốc sunphat, sunphit không quá 1% khối lượng tổng thể.
• Sỏi có đường kính từ 5 – 10mm không vượt quá 5% khối lượng tổng thể.
• Mica không được lớn hơn 1% theo khối lượng tổng thể.

Kinh nghiệm lựa chọn cát xây dựng tốt

Để có thể lựa chọn cát xây dựng tốt, bạn có thể tham khảo: một số cách đơn giản sau:

• Cát không tồn đọng đất sét, mica hay vỏ sò trong cát, có thể dùng lưới lọc để loại bỏ các tạp chất.
• Dùng tay nắm chặt 1 nắm cát, nếu có nhiều chất bẩn hoặc bùn bám tay không nên chọn.
• Lấy một nắm cát, thả vào cốc nước. Nếu nước nhanh chóng bị đục, chứng tỏ cát có nhiều tạp chất, cần rửa sạch hoặc chọn loại khác.
• Nên quan tâm tới đất khai thác không nhiễm phèn, nhiễm mặn.

Nên chọn loại cát nào cho từng hạng mục khách sạn?

Trong khi thi công khách sạn, cát được sử dụng ở nhiều công đoạn từ bê tông kết cấu, xây trát đến san lấp và cán nền. Vì vậy, không nên dùng một loại cát cho tất cả các hạng mục mà cần lựa chọn dựa trên yêu cầu kỹ thuật của từng công việc.

• Cát vàng/cát dùng cho bê tông: Sử dụng làm cốt liệu nhỏ để xuất bê tông cho các cấu kiện như móng, cột, dầm, sàn và các hạng mục kết cấu khác. Cát cần đáp ứng yêu cầu về thành phần hạt, độ sạch và cấp phối theo thiết kế bê tông, đặc biệt với khách sạn nhiều tầng có tải trọng lớn.
• Cát xây tô: Phù hợp để trộn vữa xây và vữa trát tường. Tại các khu vực như phòng nghỉ, sảnh, hành lang, nhà hàng …, nên sử dụng cát sạch, có độ mịn phù hợp để vữa dễ thi công, bám tốt và tạo bề mặt phẳng trước khi sơn hoặc hoàn thiện.
• Cát đen: Thường được sử dụng để trộn vữa xây hoặc cho một số công việc xây dựng không yêu cầu bề mặt quá mịn. Tuy nhiên, không nên chọn chỉ dựa vào màu sắc hay giá rẻ – cần xác minh rõ nguồn gốc và đánh giá thực tế trước khi đưa vào sử dụng. 
• Cát san lấp: Dùng để san nền, bù cao độ hoặc lấp các khu vực cần tạo mặt bằng trước khi thi công các lớp kết cấu tiếp theo. Với khách sạn có khu đất rộng, chênh lệch cao độ lớn hoặc cần xử lý nền, khối lượng cát san lấp có thể khá lớn nên cần tính toán và kiểm soát ngay từ đầu.
• Cát dùng cho cán nền: Dùng để trộn vữa tạo lớp nền phẳng trước khi lát gạch, đá hoặc thi công vật liệu hoàn thiện. Đối với khách sạn, công đoạn này cần được kiểm soát kỹ tại phòng nghỉ, hành lang, sảnh và các khu vực có diện tích sàn lớn để hạn chế nền bị nứt, bong rộp hoặc không đảm bảo cao độ.

Với khối lượng vật liệu lớn của công trình khách sạn, việc kiểm soát chất lượng cát ngay từ khâu nhập vật tư giúp hạn chế rủi ro ảnh hưởng đến bê tông, vữa xây hay lớp hoàn thiện, đồng thời tránh phát sinh chi phí do phải xử lý hoặc thay thế vật liệu về sau. Đây cũng là quy trình kiểm soát vật liệu mà Vạn An Group thường áp dụng trong suốt quá trình thi công khách sạn.

Giá thành cát xây dựng trên thị trường 

*Lưu ý: Bảng giá trên mang tính tham khảo: và có thể thay đổi theo giá thị trường, đơn vị sản xuất.

Việc lựa chọn đúng các loại cát xây dựng là yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng và độ bền của công trình. Mỗi loại cát có những đặc điểm riêng, phù hợp với các mục đích sử dụng khác nhau từ bê tông, vữa xây đến san lấp nền. Khi hiểu rõ về các loại cát và ứng dụng của chúng, bạn có thể tiết kiệm chi phí và đảm bảo chất lượng cho công trình. Vạn An Group hy vọng những thông tin trên hữu ích cho bạn đọc. Nếu bạn có nhu cầu tìm kiếm đơn vị thiết kế thi công khách sạn, hãy liên hệ với chúng tôi qua Hotline 0985 385 102.

ThS.KTS Phương Hữu Thơ

Phó Tổng Giám Đốc at Vạn An Group | 0968 675 102 | Website

Kinh nghiệm: 15 năm
ThS. KTS Phương Hữu Thơ là một kiến trúc sư được tôi luyện qua nhiều dự án lớn về thiết kế thi công khách sạn. Hiện tại anh là Thành viên Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc của Vạn An Group. Tận tụy, nhiệt huyết, tài năng và uy tín là những giá trị anh lan toả đến với Cán bộ công nhân viên cũng như khách hàng.