Kiến trúc Hồi Giáo là phong cách mang đậm nét đặc trưng văn hóa của người Hồi giáo. Trong bài viết này, Vạn An Group sẽ chia sẻ với bạn đọc những nét thú vị và đặc trưng của phong cách kiến trúc Hồi giáo và một số công trình kiến trúc Hồi giáo nổi tiếng trên thế giới nhé!
Kiến trúc Hồi Giáo là gì?
Kiến trúc Hồi Giáo mang phong cách kiến trúc của những tòa nhà liên quan đến Hồi Giáo, bao gồm cả phong cách thế tục (phong cách không gắn liền với yếu tố tôn giáo, chính trị…) và phong cách tôn giáo từ lịch sử ban đầu của Hồi Giáo cho đến ngày nay.
Thế giới Hồi Giáo xét về mặt lịch sử địa lý trải dài từ Tây Phi và Châu Âu đến Đông Á. Một số điểm chung của phong cách được các khu vực chia sẻ với nhau nhưng theo dòng thời gian, các khu vực đã có sự phát triển khác biệt và đi theo phong cách riêng.
Kiến trúc Hồi Giáo ban đầu chịu ảnh hưởng từ kiến trúc La Mã, Byzantine , Iran và Lưỡng Hà và những vùng đất đã bị chinh phục đầu tiên của người Hồi Giáo vào thế kỷ thứ 7 và 8. Sau đó, kiến trúc được phát triển các đặc điểm riêng biệt về hình thức và trang trí các tòa nhà, mặt bằng như thư pháp Hồi giáo , hoa văn Ả Rập và họa tiết hình học. Các kiến trúc mới như tháp nhọn , muqarnas và mái vòm nhiều lá đã được phát minh. Có hai loại phong cách kiến trúc Hồi giáo chính gồm:
Kiến trúc Hồi giáo cổ điển
Kiến trúc này được xây dựng trong thời kỳ phong kiến, mang những nét tương đồng với kiến trúc Trung Quốc và Ấn Độ. Các ngôi đền, học viện, nhà thờ được tạo hình theo kiểu đa cấp và có chi tiết trang trí tỉ mỉ, phức tạp, đặc biệt là các chùa Thánh Đường và Lăng Tẩm.
Kiến trúc Hồi giáo hiện đại
Kiến trúc hồi giáo hiện đại được xây dựng với mục đích phục vụ các dịch vụ tôn giáo với quy mô và công năng đa dạng. Các công trình này thường được thiết kế kiểu dáng đơn giản, không gian rộng rãi thoáng đãng và sử dụng các vật liệu như thép và kính.
Lịch sử phát triển kiến trúc Hồi Giáo
Kỷ nguyên Hồi Giáo bắt đầu với sự hình thành của đạo Hồi dưới sự lãnh đạo của Muhammad vào đầu thế kỷ thứ 7 ở Ả Rập. Nhà thờ Hồi Giáo đầu tiên được Muhammad xây dựng tại Medina vào năm 622 có cấu trúc sân đơn giản và cổng vòm được đỡ bằng thân cây cọ. Trong suốt thế kỷ 7 và 8, nhà thờ Hồi Giáo được mở rộng nhiều lần và có phòng cầu nguyện lớn có mái.
Vào thế kỷ 7, hai đế chế hùng mạnh là Đế chế Byzantine (Đông La Mã) và Đế chế Sasanian đã phát triển kiến trúc truyền thống cho riêng mình. Hai triều đại Ả Rập này là những người bảo trợ quan trọng cho kiến trúc ở các khu vực mà họ chiếm đóng. Tuy hiện nay kiến trúc rất khó để nhận diện do ít di tích nhưng họ đã vay mượn và điều chỉnh dựa theo lối kiến trúc của vua Byantine và Sasanian để thiết kế.
Khi các cuộc chinh phạt của người Ả Rập – Hồi Giáo lan rộng ra khỏi Bán đảo Ả Rập vào thế kỷ thứ 7. Các nhà thờ Hồi giáo trung tâm của các thành phố được xây dựng theo dạng hypostyle.
Sự phát triển của kiến trúc Hồi Giáo tại Việt Nam
Vào năm 1962, đạo Hồi được cộng đồng người Hồi giáo tại Việt Nam công nhận. Kiến trúc Hồi giáo tại đây có sự phát triển vượt bậc, nhiều công trình kiến trúc hồi giáo cổ xưa đã được khôi phục và xây dựng lại để tái hiện sự giàu có và phát triển của đạo Hồi tại Việt Nam.
Với sự phát triển kinh tế và công nghệ, kiến trúc hồi giáo ở Việt Nam cũng đã có những bước tiến vượt bậc về quy mô và thiết kế. Nhiều công trình quy mô lớn sử dụng công nghệ hiện đại đã mang lại một hình ảnh cuốn hút và đa dạng cho kiến trúc.
Đặc điểm kiến trúc Hồi Giáo
Một số đặc điểm kiến trúc Hồi giáo:
Tháp giáo đường
Tháp giáo đường là những ngọn tháp cao với mái vòm hình nón hoặc củ hành, mái vòm sẽ có những ô cửa sổ nhỏ và chiếc cầu thang kín bên trong tháp. Đây được coi là một trong những đặc trưng lâu đời nhất của kiến trúc Hồi giáo.
Mái vòm (Dome)
Vòm hình mái cầu hoặc hình củ hành là yếu tố đặc trưng trong nhiều nhà thờ Hồi giáo. Nó không chỉ có tính thẩm mỹ cao mà còn giúp tạo không gian cầu nguyện rộng lớn và thông thoáng.
Mihrab
Được thiết kế theo dạng một hốc hoặc khe lõm trên tường phía trước khu vực cầu nguyện chỉ hướng về Mecca, giúp các tín đồ định hướng khi cầu nguyện.
Mosaic và khảm
Được trang trí bằng các mẫu hình học, hoa văn và chữ viết Hồi giáo. Các họa tiết được thiết kế tinh xảo, tỉ mỉ và không có hình ảnh con người hay động vật.
Calligraphy (chữ viết)
Chữ viết Hồi giáo thường được sử dụng để trang trí, đặc biệt là chữ Ả Rập mang tính nghệ thuật cao.
Khu sân
Nhiều nhà thờ Hồi giáo có sân trong lớn sao cho có không gian rộng lớn và thoáng đãng để thực hiện các hoạt động tôn giáo và xã hội.
Gach và họa tiết trang trí
Các bức tường được trang trí bằng gạch khảm, các họa tiết trang trí sử dụng các mẫu hình học phức tạp.
Không có tượng
Theo quan điểm Hồi giáo về việc tránh sử dụng hình ảnh con người hay động vật trong các công trình tôn giáo. Điều này rất có ý nghĩa và phù hợp với văn hóa.
Một số công trình kiến trúc Hồi Giáo tại Việt Nam và thế giới
Dưới đây là một số công trình kiến trúc Hồi giáo nổi tiếng:
Nhà thờ Hồi Giáo Jamiul Azhar (TP. Hồ Chí Minh)
Đây là một trong những nhà thờ hồi giáo quan trọng và nổi tiếng tại Việt Nam, phục vụ cho công người người Hồi giáo tại thành phố. Nhà thờ có thiết kế đơn giản và các hoạt tiết trang trí cơ bản.
Nhà thờ Hồi Giáo An-Nur (Hà Nội)
Công trình có thiết kế tương đối đơn giản với các yếu tố đặc trưng như mái vòm và minaret. Được trang trí bằng các hoa văn hình học và chữ viết Hồi giáo. Phục vụ cho cộng đồng người hồi giáo tại Hà Nội.
Đại thánh đường Mecca (Saudi Arabia)
Là thánh đường lớn nhất thế giới với diện tích lên đến 356.800m2 . Đặc trưng nổi bật là tòa nhà hình vuông nằm trung tâm thánh đường. Đây là nơi các tín đồ hồi giáo hành hương và cầu nguyện và cũng là địa điểm linh thiêng nhất trong Hồi giáo.
Nhà thờ Hồi Giáo Sultan Ahmed (Thổ Nhĩ Kỳ)
Với thiết kế mái vòm xanh cùng họa tiết trang trí tinh xảo với 4 minaret cao. Đây là một trong những kiến trúc tiêu biểu tại Istanbul, thu hút đông đảo khách du lịch và tín đồ Hồi giáo.
Đại thánh đường Al-Azhar (Ai Cập)
Đại thánh đường có một khuôn viên rộng lớn với sân trong và các mái vòm. Họa tiết trang trí tinh xảo với chữ viết Hồi giáo nghệ thuật. Nơi đây là một trong những cơ sở giáo dục Hồi giáo lâu đời và quan trọng nhất.
Nhà thờ Hồi Giáo Qutb Minar (Ấn Độ)
Tháp cao 73 mét, được trang trí bằng các chữ khắc và các họa tiết hình học. Đây được coi là tòa tháp cao nhất trong thế giới hồi giáo.
Nhà thờ Hồi Giáo Sheikh Zayed (Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất)
Là một trong những thánh đường rộng lớn nhất thế giới với các mái vòm lớn, minaret cao và các khuôn viên rộng rãi. Đây là biểu tượng của sự hòa bình và đa dạng văn hóa từ nhiều khu vực.
Kiến trúc Hồi Giáo trong thiết kế khách sạn
Kiến trúc Hồi Giáo khi ứng dụng vào khách sạn cần được chuyển hóa linh hoạt từ ngôn ngữ truyền thống sang không gian lưu trú hiện đại. Các yếu tố như mái vòm, sân trong, hoa văn hình học hay vật liệu tự nhiên được chọn lọc để tạo bản sắc thay vì sao chép nguyên mẫu tôn giáo. Cách tiếp cận này giúp kết nối hài hòa giữa văn hóa địa phương, kiến trúc và trải nghiệm lưu trú.
Mövenpick Resort Petra – Kiến trúc phương Đông trong không gian nghỉ dưỡng
Mövenpick Resort Petra tại Jordan là ví dụ về việc đưa ngôn ngữ kiến trúc Trung Đông vào mô hình resort. Công trình nằm gần khu di sản Petra và sử dụng các vật liệu, chi tiết trang trí cùng cách tổ chức không gian gợi liên tưởng đến kiến trúc địa phương.
Với loại hình nghỉ dưỡng, những yếu tố này có thể được khai thác ở sảnh, nhà hàng, khu lounge và không gian ngoài trời để tạo sự thống nhất giữa công trình với bối cảnh văn hóa xung quanh.
Souq Waqif Boutique Hotels by Tivoli – Khai thác di sản Qatar
Souq Waqif Boutique Hotels by Tivoli thể hiện một hướng tiếp cận khác khi hệ thống khách sạn nằm ngay trong khu Souq Waqif lịch sử tại Doha. Các khách sạn được bố trí trong quần thể kiến trúc truyền thống và kết hợp thủ công mỹ nghệ Qatar với tiện nghi lưu trú hiện đại. Al Jomrok được cải tạo từ các văn phòng hải quan lịch sử, trong khi Al Bidda khai thác dấu ấn của một ngôi nhà Qatari truyền thống.
Bismillah Hotel – Giữ dấu ấn kiến trúc truyền thống trong khách sạn
Bismillah Hotel là trường hợp đáng tham khảo về việc duy trì giá trị kiến trúc bản địa trong quá trình hiện đại hóa công trình. Khách sạn được xây dựng từ những năm 1950 và hiện nay đã được bổ sung các tiện nghi phục vụ lưu trú. Hai executive suite có ban công riêng hướng ra Souq Waqif, giúp không gian nghỉ ngơi duy trì mối liên hệ trực tiếp với cảnh quan và kiến trúc truyền thống xung quanh.
Từ các công trình trên có thể thấy kiến trúc Hồi Giáo trong khách sạn nên được khai thác có chọn lọc, tập trung vào các yếu tố đặc trưng như mái vòm, sân trong, hoa văn hình học và vật liệu bản địa để tạo điểm nhấn. Việc ứng dụng cần phù hợp với loại hình khách sạn, đồng thời đảm bảo hài hòa giữa yếu tố thẩm mỹ và công năng sử dụng trong không gian lưu trú.
Kiến trúc Hồi giáo có tầm ảnh hưởng lớn tới nhiều khu vực vì thiết kế phong cách nổi bật, đậm nét văn hóa của nhiều khu vực khác nhau tạo nên một vẻ đẹp huyền bí nhưng cũng không kém phần sang trọng. Nếu bạn đọc yêu thích lối kiến trúc này hãy đến và trải nghiệm chúng và nếu có thông tin cần giải đáp hãy liên hệ với chúng tôi qua Hotline 0985 385 102.
Xem thêm:
Kinh nghiệm: 15 năm
ThS. KTS Phương Hữu Thơ là một kiến trúc sư được tôi luyện qua nhiều dự án lớn về thiết kế thi công khách sạn. Hiện tại anh là Thành viên Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc của Vạn An Group. Tận tụy, nhiệt huyết, tài năng và uy tín là những giá trị anh lan toả đến với Cán bộ công nhân viên cũng như khách hàng.
