Định mức là gì? Phân loại, cách tính và phương pháp thiết lập 

Định mức đóng vai trò quan trọng giúp quá trình sản xuất, quản lý dự án và sử dụng tài nguyên một cách hợp lý và hiệu quả nhất. Trong bài viết này, Vạn An Group sẽ cùng bạn đọc tìm hiểu về khái niệm “định mức là gì? Cách tính và phương pháp thiết lập định mực hiệu quả nhé!

Định mức là gì?

Định mức là một khái niệm trong hoạt động quản lý sản xuất và kế toán chi phí. Đây là một tiêu chuẩn hoặc quy định xác định lượng tài nguyên như vật liệu, lao động, thời gian cần thiết để thực hiện một công việc sản xuất hoặc cung cấp dịch vụ. 

Tóm lại, định mức là quy định về mức hao phí cần thiết của vật liệu, máy móc, nhân công để sản xuất và hoàn thành một đơn vị sản phẩm, dịch vụ nào đó. Việc sử dụng định mức có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và lập kế hoạch cụ thể trong lĩnh vực sản xuất nhằm đảm bảo việc sử dụng tài nguyên hiệu quả và hợp lý.

Thông số định mức là gì?

Thông số định mức là các yếu tố cụ thể được quy định trong định mức, chúng dùng để xác định lượng tài nguyên cần thiết để thực hiện hoạt động sản xuất sản phẩm. Một số loại thông số định mức phổ biến như: thông số về vật liệu, lao động, thời gian, chi phí…

Phân loại định mức 

Các loại định mức trong dự án đầu tư xây dựng bao gồm:

Định mức nguyên vật liệu

Định mức nguyên vật liệu là thuật ngữ dùng để xác định số lượng và nguyên vật liệu cần thiết cho hoạt động sản xuất một đơn vị sản phẩm, dịch vụ nào đó. Các thông số bao gồm: số lượng, thông số kỹ thuật, quy trình sản xuất… Định mức tiêu hao nguyên vật liệu trong gia công cơ khí thường sử dụng 2 đơn vị chính: tấm (chiều dày, rộng, dài) hoặc ống (dày, tiết diện) và quy đổi sang kg, tấn.

Định mức lao động

Định mức lao động là quy định về số lượng, khối lượng, chất lượng sản phẩm tương ứng với lượng công việc mà một người lao động phải hoàn thành trong một khoảng thời gian nhất định. Định mức lao động thường được áp dụng để đánh giá hiệu suất làm việc và là cơ sở để lập kế hoạch và quản lý lao động, xác định mức lương.  

Định mức lao động bao gồm các loại: định mức thời gian, định mức sản lượng, và định mức phục vụ. Đây là một phần quan trọng trong giao ước lao động, nơi các bên thỏa thuận về các định mức cụ thể, nguyên tắc điều chỉnh và các thức áp dụng. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sản xuất.

Định mức dụng cụ

Định mức dụng cụ là một quy định cụ thể nhằm xác định số lượng và loại dụng cụ cần thiết để thực hiện một công việc hoặc hoàn thành một sản phẩm. Định mức dụng cụ giúp quản lý hiệu quả việc sử dụng các công cụ, thiết bị trong quá trình sản xuất, thi công hoặc thực hiện dịch vụ, từ đó sẽ giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất lao động. Nội dung định mức dụng cụ bao gồm: 

+ Xác định danh mục dụng cụ cần thiết cho mỗi công việc tạo ra một đơn vị sản phẩm. Đối với các dụng cụ sử dụng điện hoặc nhiên liệu, cần xác định công suất tiêu hao.

+ Phân loại thời gian sử dụng của các dụng cụ theo các nhóm cơ bản sau:

• Bảo hộ lao động: theo quy định hiện hành về thời hạn sử dụng từng loại.
• Dụng cụ thủy tinh (chai, lọ, bóng đèn, v.v.): thời hạn sử dụng là 1 năm (12 tháng).
• Dụng cụ nhựa (thước kẻ, hộp, ống đựng, v.v.): thời hạn sử dụng là 3 năm (36 tháng).
• Dụng cụ gỗ (bàn, ghế, tủ, v.v.): thời hạn sử dụng là 5 năm (60 tháng).
• Dụng cụ đào đất, xây mốc (cuốc, xẻng, cưa, v.v.): thời hạn sử dụng là 2 năm (24 tháng). Với các dụng cụ cao cấp hơn (máy cưa, máy đào đất), thời hạn sử dụng là 5 năm (60 tháng).
• Dụng cụ điện tử (máy in, máy tính, máy ảnh, v.v.): thời hạn sử dụng là 5 năm (60 tháng).

+ Xác định số ca dụng cụ cần thiết cho việc sản xuất một đơn vị sản phẩm trong điều kiện bình thường, bao gồm cả tiêu hao năng lượng và nhiên liệu phù hợp với công suất tiêu hao của dụng cụ.

+ Xác định định mức tiêu hao điện năng và nhiên liệu trong quá trình sử dụng dụng cụ để sản xuất một đơn vị sản phẩm.

+ Đối với các dụng cụ có giá trị thấp không được quy định trong bảng định mức, mức tính thêm không quá 5% so với bảng định mức tương ứng.

+ Đơn vị sản phẩm tính toán phải phù hợp với định mức lao động và vật liệu. Nếu định mức dụng cụ áp dụng cho nhiều bước công việc, cần xác định hệ số phân bổ mức cho từng bước công việc tương ứng với định mức lao động.

Định mức thiết bị

Định mức thiết bị nhằm xác định thời gian cần thiết để sử dụng thiết bị nhằm sản xuất sản phẩm hoặc thực hiện các quy trình trong công việc. Thời gian sử dụng thiết bị được quy định theo nhà sản xuất với đơn vị đo là ca/thông số, với mỗi ca tương đương 8 giờ. 

Định mức xây dựng

Định mức xây dựng là các quy định hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật xác định lượng vật liệu, nhân công, thiết bị, và chi phí cần thiết để hoàn thành một đơn vị khối lượng công việc hoặc một hạng mục cụ thể trong quá trình xây dựng. Các loại công trình áp dụng định mức xây dựng như: công trình dân dụng, công trình hạ tầng, công trình công nghiệp…

Đây là cơ sở quan trọng để quản lý và kiểm soát quá trình thi công nhằm giúp các nhà thầu và chủ đầu tư nhằm đảm bảo công trình được thực hiện hiệu quả, đúng tiến độ và phù hợp với ngân sách xây dựng.

Định mức kinh tế kỹ thuật

Theo Khoản 1 Điều 3 của Thông tư 04/2017/TT-BTNMT do Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành, định mức kinh tế – kỹ thuật trong ngành tài nguyên và môi trường được định nghĩa như sau:

Định mức kinh tế – kỹ thuật (sau đây gọi tắt là định mức) là mức hao phí cần thiết về lao động, nguyên vật liệu, nhiên liệu, thiết bị máy móc, dụng cụ, và phương tiện để hoàn thành một đơn vị sản phẩm hoặc một khối lượng công việc cụ thể trong điều kiện hoạt động điều tra cơ bản thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Công thức tính định mức chính xác

Định mức nguyên vật liệu

Định mức nguyên vật liệu = (Lượng cần thiết + Hao hụt) × Đơn giá

• Lượng cần thiết: Số lượng nguyên vật liệu cần cho sản phẩm.
• Hao hụt: Lượng hao hụt cho phép.
• Đơn giá: Giá của một đơn vị nguyên vật liệu.

Ví dụ để sản xuất 1 cái bàn ta cần lượng cần thiết gồm 4m³ gỗ, hao hụt cho phép: 0.3m3 gỗ. Giá trị vật liệu 300.000 VNĐ/m3.

-> Định mức tổng = 4m³ + 0.3m³ = 4.3m³

-> Chi phí = 4.3m³ x 300.000VNĐ = 1.290.000 VNĐ.

Định mức nhân công

Định mức chi phí nhân công = (Thời gian sản xuất + Thời gian phụ) × Đơn giá nhân công

Trong đó:

• Thời gian sản xuất: Thời gian cần để sản xuất một sản phẩm.
• Thời gian phụ: Thời gian cho nghỉ ngơi, lau chùi máy, v.v.
• Đơn giá nhân công: Mức lương và các phụ cấp cho một giờ làm việc.

Ví dụ thời gian cần thiết để sản xuất 1 sản phẩm khoảng 4 giờ, thời gian phụ 0.3 giờ. Mức lương và phụ cấp 50.000 VNĐ/giờ.

-> Tổng thời gian: 4 giờ + 0.3 giờ = 4.3 giờ.

-> Chi phí lao động = 4.3 giờ x 50.000 VNĐ/giờ = 215.000 VNĐ.

Định mức chi phí sản xuất chung biến đổi 

Định mức chi phí sản xuất chung biến đổi = Số giờ sử dụng × Đơn giá chi phí sản xuất chung

Trong đó: 

• Số giờ sử dụng: Thời gian máy hoặc lao động cần để sản xuất một sản phẩm.
• Đơn giá chi phí sản xuất chung: Chi phí cho một giờ máy hoặc lao động.

Ví dụ xác định số giờ máy móc hoặc lao động cần cho 1 sản phẩm là 3 giờ, đơn giá sản xuất chung 200.000 VNĐ/giờ.

-> Chi phí tổng: 3 giờ x 200.000 VNĐ = 600.000 VNĐ.

Phương pháp thiết lập định mức

Một số phương pháp thiết lập định mức như:

Phương pháp thống kê

Phương pháp này dựa trên dữ liệu lịch sử và các số liệu thống kê về lượng tài nguyên đã sử dụng trong các dự án dưới đây được thu thập và phân tích để xác định định mức cho công việc mới.

Phương pháp phân tích nhiệm vụ

Đây là phương pháp dựa trên việc phân chia công việc thành các bước nhỏ cụ thể, sau đó sẽ tính toán định mức cho từng bước. Sau khi xác định được định mức cho mỗi công việc sẽ tiến hành tổng hợp lại để có định mức chung cho toàn bộ công việc.

Phương pháp thử nghiệm thực tế

Định mức sẽ được thiết lập dựa trên các kết quả thu được từ quá trình thử nghiệm thực tế. Đối với phương pháp sẽ sử dụng một nhóm nhân công thực hiện một nhiệm vụ công việc trong điều kiện được kiểm soát nhằm đo lường lượng tài nguyên cần thiết.

Phương pháp mô phỏng 

Phương pháp mô phỏng sử dụng phần mềm máy tính để mô phỏng các quá trình thi công hoặc sản xuất, từ đó xác định định mức tài nguyên cần thiết. Phương pháp này sẽ tối ưu trên điều kiện thực tế khó để thử nghiệm hoặc khi muốn kiểm tra dựa trên nhiều trường hợp khác nhau.

Định mức trong thực tế thi công khách sạn

Trong thi công khách sạn, định mức là cơ sở để dự kiến lượng vật tư, nhân công và thiết bị cần thiết cho từng công việc. Tuy nhiên, định mức ban đầu không nên được xem là con số cố định trong suốt dự án. Điều kiện mặt bằng, biện pháp thi công và mức độ lặp lại của từng hạng mục có thể làm hao phí thực tế thay đổi.

• Vật tư: Khối lượng theo định mức cần được đối chiếu với hao hụt thực tế khi xây, tô, lát, sơn hoặc lắp đặt MEP để kịp thời phát hiện mức tiêu hao bất thường.
• Nhân công: Các hạng mục lặp lại như phòng nghỉ có thể theo dõi năng suất của từng nhóm thợ, từ đó làm cơ sở điều chỉnh kế hoạch nhân lực và tiến độ.
• Phòng mẫu: Với các tầng có nhiều phòng tương đồng, số liệu từ phòng mẫu có thể dùng để kiểm tra lượng vật tư và thời gian thi công trước khi triển khai đại trà.
• Hệ thống kỹ thuật: Điện, nước, điều hòa và PCCC có đặc điểm tiêu hao khác nhau theo từng khu vực, nên cần bám vào thiết kế và khối lượng thực tế thay vì áp dụng một mức chung cho toàn công trình.
• Đối chiếu định kỳ: So sánh định mức với số liệu thực tế giúp nhận biết sớm chênh lệch về vật tư, nhân công hoặc thời gian, từ đó hạn chế phát sinh chi phí ở các giai đoạn sau.

Với công trình khách sạn, giá trị của định mức không nằm ở việc đưa ra một con số thật chính xác ngay từ đầu, mà ở khả năng làm cơ sở để theo dõi và điều chỉnh hao phí trong suốt quá trình thi công. Vạn An Group thường kết hợp định mức, khối lượng thiết kế và số liệu thực tế tại công trường để kiểm soát chi phí và tiến độ phù hợp với từng hạng mục.

Vậy chúng ta đã tìm hiểu chi tiết về khái niệm “định mức là gì?” Cách tính cũng như phương pháp thiết lập được Vạn An Group chia sẻ đầy đủ và tối ưu nhất. Nếu bạn có thắc mắc cần được giải đáp xin vui lòng liên hệ với chúng tôi qua Hotline 0985 385 102 hoặc qua email: vngroupcenter@gmail.com.